प्रत्येकाच्या मनात एक असा हळवा कोपरा असतो ज्यामध्ये त्याच्यावर किंवा तिच्यावर प्रेम करणाऱ्या प्रेमळ rather मायेच्या माणसांचा वास असतो. काही माणसं पहिल्या भेटीतच आवडतात. बोलायला लागली की कळून जातं, ही “आपली माणसं”.

माणसं जशी स्वभावाने फटकळ, तर्कटी असतात, रागीट असतात, सुस्वभावी असतात किंवा काहीजण स्पष्ट अथवा अलिप्त स्वभावाची देखील असतात, तशीच काहीजण स्वभावतःच मायाळू असतात. याचा अर्थ मृदू स्वभावाची, गोड बोलणारी किंवा उगाच शुगर कोटिंग करणारी नव्हे तर ज्यांच्या व्यक्तिमत्वातच मायाळूपणा असतो अशी! थोडक्यात म्हणजे आजी जशी तिच्या नातवांसाठी असते तशी..

अशी माणसं सोबत वावरत असतील कि खूप आश्वासक वाटतं आणि त्यांचा आपल्याला सतत आधार वाटत राहतो. रागावणं मुळी यांच्या स्वभावातच नसतं!

चांगल्या गोष्टींचं जरी त्यांनी तोंडभरून कौतुक केलं तरीसुद्धा असं वाटावं कि पुढच्या वेळेसाठी थोडं लपवून ठेवलंय… दोन्ही हातात चॉकलेटं कोंबून शिवाय हाताला येऊ नये अशा उंचीवरच्या डब्यात ठवलेली असतात तशी ! त्यांच्याकडून कौतुक करून घेण्यात पण अवर्णनीय सुख असतं. कारण ते अगदी मनापासून केलेलं असतं. माया आणि प्रेम या दोन्हींत फरक आहे. वरवर जरी दोन्ही भावना सारख्या वाटत असल्या तरी प्रेमामध्ये समोरच्या व्यक्तीकडून अप्रत्यक्षपणे का होईना तशाच प्रेमाची अपेक्षा राहते. मात्र मायेची भावना हि फक्त देण्यापुरती असते. आठवून बघा आपली आजी !

लोण्याइतक्या मऊ स्वभावालाच मायाळूपणा लाभतो. अशी माणसं ही पिंपळाच्या पानासारखी असतात, जाळी झाली त्यांची तरी मनाच्या पुस्तकात आयुष्यभर जपून ठेवावीशी वाटतात.

आता तुम्ही म्हणाल हे काय सांगताय राव… मी जरी कडक शिस्तीचा किंवा इतरांशी रोकठोक वागत असलो तरी घराच्या माझ्या मुलांवर माझी प्रचंड माया आहे. माझंही मन हळवं आहे! … हे जरी खरं असलं तरी त्यामुळे तुम्ही मायाळू ठरत नाही. कारण समोरच्या माणसाच्या वागण्यावर आपली रिऍक्शन ठरते. मायाळू माणसं हि प्रत्येक परिस्थितीमध्ये शक्यतो तशीच राहतात. (अगदीच काही अपवादात्मक किंवा आजारपणाचे प्रसंग सोडून देऊ आपण! अन्यथा इष्ट असेल तेच आणि साध्य असेल तेच करणार अशी वृत्ती बाळगून राहतात.) अशा लोकांच्या सानिध्यात राहिलं की तुम्ही सतत आनंदी, आशादायी राहता असं मला वाटतं. किंवा अगदी थोड्या वेळासाठी जरी अशांची गाठ पडली तरी छान वाटतं.. आपलेपणाची भावना वाटते.

मला राहून राहून असं वाटतं की मायाळूपणाला भक्तिभावाची किनार असतेच.. मी तरी ठाम आहे माझ्या या विधानाबाबतीत.

कारण समाधानाची आणि सात्विकतेची जोड असल्याशिवाय अशी माया मनात उत्पन्न व्हायची नाही ! समाधान हे मानसिक सुस्थितीचं लक्षण आहे आणि सात्विकता हि आचरणाची शिस्त दर्शवते.

👇 अशी आचरण असणारी माणसं हवीत त्यासाठी..

ठेविले अनंते तैसेचि रहावे । चित्ती असो द्यावे समाधान ।।

वाहिल्या उद्वेग दुखःची केवळ । भोगणे ते मूळ संचिताचे ।।

तुका म्हणे घालू तयावरी भार । वाहू हा संसार देवापाशी ।।

मी काही फार देवभोळा नाहीये.. देवावर माझी भक्ती सवयीनुसार नाही तर सोयीनुसार आहे! शंकरपाळीत जेवढा शंकर असतो अगदी तेवढाच संबंध आहे माझा देवाधर्माशी. शाळेत असल्यापासून मी गर्दी असणाऱ्या देवदर्शनाला जाणे बंद केले ते अजुनही पाळतोय. त्यामुळे माझ्या स्वभावात थोडी अस्थिरता, चंचलता किंवा तटस्थता आहे हे मी जाणतो. पण जुनी-जाणती मायाळू माणसं भेटली कि मला माझ्या मनाच्या कोतेपणाची लाज वाटते. आपण का इतकं सहजसोपं वागू शकत नाही ? किमान प्रयत्न करायला काय हरकत आहे !

आता हेच पहा ना..

दयाळ मायाळ जाणे कळवळा । शरणागता लळा राखो जाणे ।।

नलगे मागणे सांगणे तयासी । जाणे इच्छा तैसी पुरवी त्याची ।।

तुका म्हणे लेई अळंकार अंगी । विठ्ठल हा जगी तूची होसी ।।

तुकोबाराय म्हणतात की हा माझा विठुराया अतिशय दयाळू, मायाळू आणि कृपाळू असून त्याच्या पोटी सर्वांसाठी कळवळा आहे आणि शरण आलेल्यांना तर आपले कसे करून घ्यावे, त्यांना कसे संरक्षण द्यावे व त्यांना लळा कसा लावावा हे तो चांगलेच जाणतो. एकदा का त्याच्यावर सर्व भार सोपवला की पुढे त्याला काहीही सांगावे लागत नाही किंवा त्याच्यापाशी काही मागायचीदेखील गरज पडत नाही, ते म्हणतात तो सर्वज्ञ असून आपल्या भक्तांच्या सर्व इच्छा आणि मनोकामना तो चांगलेच जाणतो व त्या न सांगताच पूर्ण करतो. तुम्ही सर्वांनीदेखील कंठात विठ्ठलनाम धारण करावे, अशाने मग अंतर्बाह्य स्वरूप पालटून तुम्ही स्वतःच ह्या जगी विठ्ठल व्हाल.

संतांनी वेळोवेळी उपदेश करूनदेखील आपण त्याकडे दुर्लक्ष करतो… पण अशी काळजात माया असलेली, तुमच्याविषयी कळकळ असणारी माणसं तुम्हांला नक्की भेटतात… सभोवती वावरत असतात. आपण रोजचे रटाळ रहाटगाडगे रेटण्यात गुंतलेले असतो.. मधेच अशी कुठूनशी मनी हुरुप जागवणारी माणसे भेटतात.. अचानक हृदयनाथांच्या आर्त स्वरांत ग्रेसांचे शब्द कानी पडतात.. किंवा शोभा गुर्टू ठुमरी गाताना किंवा किशोरीताई भैरवीचे स्वर आळवताना ऐकू येतात.. गुलजारचं चंद्रमौळी दुःख रेहमानच्या सुरावटीत कानांत भिनू लागतं.. मनाचा तळ ढवळून काढणारी एखादी गज़ल ऐकायला येते.. अशी रंगीबेरंगी, राजवर्खी, घनगूढ लोभसवाण्या वेदनेची जाणीव करून देणाऱ्या गाण्यांची प्लेलिस्ट मोबाईलवर सुरु होते.. पंचप्राण आकर्षून घेणारी तसेच उंची, भरजरी वस्त्रांसारखी सुरांची झालर घेऊन तुमचा कत्ल करणारी गाणी सुरु होतात.. थोडक्यात काय तर तुमच्या आवडीची गाणी सुरु होतात…

समजतंय का मी काय म्हणतोय ते? कि डोक्याच्या वरून जातंय सगळं! सुप्राकॉन्शसच्या पातळीवरुन ऑकल्ट एक्सपिरियन्स आला का हे वाचून? (पहिली ओळ वाचल्यानंतर अजूनच कन्फ्युजन वाढलं… मग पुढचं काई वाचलंच नाई…😂 आधीच सोमवार सकाळ त्यात आणि…) जाऊ द्या… लै लोड घेऊ नका. थोडक्यात काय तर मला सांगायचं आहे की तुम्ही इंम्प्रेस व्हाल अशी माणसं तुम्हांला भेटतातच ओ !

आप भी ना……………………. 😔 भावनाओं को समझो यारों ! 💁‍♂️

संस्कार, नीतीमत्ता, जीवनमुल्य वगैरे वगैरे शब्द कानावर पडले की हल्ली नाकं मुरडली जातात. सुंभ जळाला, पीळ राहिला नाही, राख झाली तरीदेखील माणसे मिशीला तूप लावून फिरतात. अलीकडे माणसांच्या चांगुलपणाचे अनुभव अभावानेच येतात. परस्पर सहकार्याची भावना खूप अभावाने आढळते. का जमत नाही आपल्याला सगळ्यांशी प्रेमाने वागायला? आपला अहंकार,आपला स्वार्थ, आपला मोह, आपला लोभ का आडवा येतो ? खरंच आपल्या जगण्याचं प्रयोजन काय ? का नाही आपण माणूस म्हणून प्रत्येकावर निखळ प्रेम करू शकत ? स्वतःच्या बेफिकीर किंवा अलिप्त वागण्याचं समर्थन करताना ‘माझा स्वभाव असाच आहे. त्याला कोण काय करू शकणार!’ अशी भूमिका असता कामा नये. ‘अंगातला शर्ट काढून जमिनीवर भिरकावा’ तसं आयुष्य भिरकावून चालणार नाही.

असं असलं तरीदेखील मायाळू माणसं मात्र कुठल्याही जाळ्यात अडकून न राहता दरवळत राहतात. हजारदा उसवूनदेखील गुंतलेल्या अस्तित्वाला सावरत नेटक्या विणलेल्या वस्त्रासारखं स्वतःच आयुष्य सहजसुंदर ठेवण्याचा प्रयत्न करतात.

पण म्हणून सतत गोड-गोड, समोरच्याला छान वाटावं म्हणून प्रेमळपणाने वागणं ठेवू नये. कारण यांत एक प्रकारचा कृत्रिमपणा झळकतो. त्यासाठी स्वतःच्या वागण्यात योग्य ते बदल करण्याचा प्रामाणिक प्रयत्न करावा. माया आतून उत्पन्न व्हायला हवी… झरे आतून फुटायला हवेत.  

‘माया’ आणि ‘माय’ यांमध्ये फक्त एका कान्याचा फरक आहे. माय म्हणजे आई… आणि तिच्याइतकी माया दुसरी कोण करेल !

कपिलेच्या दुधावर मऊ दाट साय

माया माझ्यावर दाट जशी तुझी माय.

आणि आता जगन्माऊलींची विरहिणी पहा… ⬇️

रंगा येईवो ये। विठाई किठाई माझे कृष्णाई कान्हाई येईवो ये ।

या ओळींबद्दल विवेचन करण्याचीच काय पण त्याबद्दल दोन वाक्य बोलण्याइतकी देखील योग्यता माझ्याकडे नाही. त्यासाठी ‘धाव पाव माउली’ म्हणून त्यांचीच याचना करेन… पण माउली देखील ‘हे पांडुरंगा ये रे, माझी विठाई, कृष्णाई, कान्हाई – ये ये तू आता ये’ अशा शब्दांत आळवणी करतात. विठ्ठलाला विठाई म्हणून संबोधतात तेव्हा त्यांच्या मनात उद्भवलेलं भगवंताबद्दलचं निर्मळ प्रेम दिसून येतं.

आई, आजी-आजोबा किंवा कुठल्याही ओळखीच्या, अनोळखी पण मायेच्या माणसांना आपण ओळखलं पाहिजे आणि जपलं पाहिजे. आपल्या आधीच्या पिढीतली बहुतांश माणसे स्वभावाने प्रेमळ होती… जीव लावणारी, माया लावणारी, नाती जोपासणारी आणि फुलवणारी होती.

लुप्त होत चाललीत  तीर्थरूप माणसे,

जाळती स्वत:स जी बनून धूप माणसे,

देवपद दशांगुळेच राहिले असे जण

शोधतात आरशात विश्वरुप माणसे

नाहीतर आहेच पुन्हा २८ युगांचं एकटेपण…..! 🥺

काय लिहू ? शब्द संपले. 📝

जाता जाता एवढंच म्हणावंसं वाटतं.. 

कैक साल वाकलो नाही

वंद्य पावले, चला, शोधू

चला.. बास झालं… खूप सारी “माया” जमवली मी ! आणि तुम्ही सर्वांनी हे सारं लिखाण कंटाळवाणं असलं तरी माझ्यावरच्या प्रेमापोटी वाचलंत त्याबद्दल तुमचे मनापासून धन्यवाद !

पुन्हा लवकरच भेटू !!!

Gracias Amigos!

• राहुल. 
• जून २४, २०२४ .