१९९२ चा मे महिना. सुट्ट्या सुरु होत्या. मी नुकतीच बारावीची परीक्षा दिली होती. मिसरूड फ़ुटलेलं कोवळं वय आणि स्वप्नांच्या दुनियेत वावरण्याचा तो काळ! सुट्टीत औरंगाबादला मावशीकडे गेलो होतो. रोज मावसभावंडांसोबत टीव्ही पाहणं, पत्ते, कॅरम, बागेत खेळायला जाणं, मस्तपैकी भेळ, आईसक्रीम खाणं असा मजेत दिनक्रम सुरु असायचा. एके दिवशी (म्हणजे टू बी स्पेसिफिक मे महिन्याच्या २२ तारखेला) माझ्यापेक्षा दोन वर्षांनी मोठ्या असणाऱ्या मावसभावाने सांगितलं कि सिनेमाची तिकिटं काढलीयत, चल आमच्यासोबत. त्याच्यासोबत स्कुटरवर बसून थिएटरला गेलो. तिथे तोबा गर्दी. मात्र सर्व बाल्कनी दादाच्या कॉलेजच्या मित्रांनी बुक केलेली! हे फार भारी वाटलं होतं त्या वेळेस! त्या पुढच्या तीन तासानंतर मी प्रेमातच पडलो. 

डेहराडूनच्या निसर्गरम्य वातावरणात एकापेक्षा एक अशी १२ कॉलेजेस ज्यात उच्चभ्रू श्रीमंतांची, बड्या उद्योगपतींची मुलं शिकत असतात. झेवियर्स, लॉरेन्स, क्वीन्स कॉलेज वगैरेंच्या मांदियाळीत अव्वल असणारं कॉलेज म्हणजे राजपूत कॉलेज. आणि स्थानिक लोकांच्या मुलांसाठी मॉल रोडवरचं सामान्य असं मॉडेल कॉलेज. दरवर्षी इथे इंटरकॉलेज बायसिकल चॅम्पियनशिप भरत असते. मॉडेल कॉलेजच्या रामलाल यांना १९६५ साली एकदाच गोल्ड मेडल मिळालेलं असतं. त्यांना आपल्या मुलाने पुन्हा एकदा गोल्ड मेडल परत मिळवावं असं वाटत असत. मोठा मुलगा रतनलाल आणि धाकटा संजयलाल उर्फ संजू (हा आपला हिरो बरं का!). रतन एकदम सिन्सिअर, अभ्यासू, धाकट्या संजूला नेहमी पाठीशी घालणारा. आणि संजू अगदी त्याउलट.. एकदम बेफिकीर.. सतत खोड्या काढणारा, अभ्यासात ढ, अगदी व्रात्य आणि जबाबदारीची जाणीव नसणारा मस्तमौला! त्याची एक लहानपणापासूनची मैत्रीण अंजली आणि दोन उडाणटप्पू मित्र मक़सूद आणि घनश्याम! राजपूत कॉलेजचा चॅम्पियन शेखर मल्होत्रा आणि हे सगळे जिच्यावर मरतात ती क्वीन्स कॉलेजची देविका! चित्रपटाची संपूर्ण कथा सांगत बसत नाही पण संदर्भ येतील तसे सांगेन. 

मी मात्र प्रेमात पडलो ते अंजलीच्या… सिनेमा पाहताना आपल्यालाही तिच्यासारखी मैत्रीण असावी असं वाटू लागलं.. संजूसाठी घरच्यांशी खोटं बोलणारी, त्याच्या प्रत्येक अडचणीला धावून जाणारी, घरच्यांनी संजूला घराबाहेर काढल्यावर बाकावर झोपलेल्या संजूला रात्री चादर पांघरणारी, त्याच्यासोबत सायकलींवर फिरणारी, संजू देविकाच्या प्रेमात पडला आहे हे समजल्यावर देखील धैर्य दाखवणारी; तरीही ‘चाहे तुम कुछ ना कहो, मैने सुन लिया‘ म्हणत शेवटी संजूला आपल्या प्रेमाने परत मिळवणारी आणि एक्सीडेंट झालेल्या भावाच्या आठवणीने पायरीवर बसून रडणाऱ्या संजूला खांद्यावर हात टाकून मायेनं आपल्या शालीमधे सामावून घेणारी ‘सादगी’भरी अंजली मनाला खूप स्पर्शून गेली! इवल्याश्या कुपीत असणारं अत्तर जसं दरवळत राहतं तशी ती मनात दरवळत राहिली. 

काय नव्हतं प्रेमात पडण्यासारखं… 

‘रूठके हमसे कहीं जब चले जाओगे तुम, ये ना सोचा था कभी इतने याद आओगे तुम‘…  मोठा भाऊ म्हणजे काय हे दाखवणारा मामिक, करारीपणा अंगी असणारे वडील कुलभूषण खरबंदा, खुन्नस देणारा दीपक तिजोरी, कारच्या रूफ वर मर्लिन मनरोच्या त्या आयकॉनिक फ्लाईंग स्कर्टचं हुबेहूब रिक्रिएशन दाखवणारी हॉट पूजा बेदी, पहिल्याच सिनेमात कोरियोग्राफी करताना हिंदी सिनेमात पहिल्यांदाच ओठांच्या हालचालीसोबत स्लो-मोशन मध्ये गाणं सिन्क करणारी फराह खान, तरुणाईचे चित्रपट बनवणारे मन्सूर खान आणि नासिर हुसेन ही जोडगोळी, उत्तरेकडच्या निसर्गासोबतच सायकल शर्यतीदरम्यान श्वास रोखून धरायला लावणारं नजीब खान यांचं छायाचित्रण, आणि चार हुकुमी एक्के…. प्रेमाची पहिली नशा, पहिली खुमारी अनुभवताना ‘उड़ता ही फिरूँ इन हवाओं में कहीं‘ म्हणायला लावणारे मजरुह सुलतानपुरी यांचे शब्द, त्या शब्दांना मखमली चाली लावणारे पंडितद्वयी जतिन-ललित, शुटिंगदरम्यान डोक्याला जखम झालेली असतानादेखील लाल टोपी घालून ती जखम लपवत सिनेमा पूर्ण करणारी आणि अंजलीच्या भूमिकेला न्याय देणारी आयेशा जुल्का आणि आपल्या सुरेख अभिनयाने बेफिकीर संजूला सिकंदर बनवणारा आमिर !!!

अत्तर तयार व्हायला फुलं देखील सुगंधी हवी.. नाही का!

‘नाम है मेरा फॉन्सेका, बेबी हमें तुम नही जानता…‘ असं गाणारा शेखर जितका आवडला तितकाच ‘आयेगी इधर भी एक दिन बहार, होगा ये ज़माना हमपे निसार‘ असं गाणारा संजू देखील भावला! एकंदरीत काय तर.. कथा, संगीत, अभिनयापासून संपूर्ण चित्रपटाच्याच प्रेमात पडलो होतो म्हणा ना! फुलपाखरांचे पंख लावून गुणगुणत तरंगण्याचे ते वय… वेडं होण्याचंच वय!

अजून विशी पण लागली नसताना पाहिलेला हा सिनेमा… याच वयात पाहण्यासाठी होता!! मनात पारिजात फुलला होता. त्यानंतर इंजिनिअरिंगला असताना प्रत्येक सेमिस्टरमधे सांगलीला जाऊन स्वरूप, समर्थ, प्रताप, सरस्वती अशा प्रत्येक थिएटरला जाऊन पुन्हा पुन्हा पाहिला. अजूनही पाहतो. हल्ली उगाचच नॉस्टॅल्जिक व्हायला होतं. ते दिवस आठवायला लागतात. मोरपीस फिरल्याचा भास होतो. निरागस क्षणांच्या आठवणीने मोहरून जायला होतं… अगदी माझ्या जुन्या सायकलची पण उगाचच आठवण येते.. ती असायची ना सतत सोबत! जशी या सिनेमात सुद्धा असायची तशी…! आजही त्यावेळी ब्लॅक अँड व्हाईट टीव्ही बदलून घेतलेल्या ओनिडा KY थंडर वर रंगोली, छायागीत किंवा चित्रहार मधे ‘पहला नशा, पहला खुमार..‘ लागल्यावर मनात आनंदाची फुललेली बाग आठवते… आणि आता हल्ली मात्र काहीतरी हरवल्याचं feeling येत राहतं!

असो. पहिल्या पावसानं मातीला येणारा सुगंध जसा दरवेळी जुन्या आठवणी नव्याने घेऊन येतो तसाच माझ्या मनातला हा ‘मृदगंध’! …The Circle of ‘Fragrance.’ प्रत्येक माणूस जगतो ते जगणं त्याला नक्षत्रांचं देणं लाभल्यागत जगता आलं पाहिजे. प्रेमाचा इतका उत्कट अविष्कार यानंतर शाहरुखच्या अप्रतिम अशा ‘ऐ काश के हम होश में अब आने ना पाये’ या गाण्यात अनुभवायला मिळाला; त्याबद्दल सवडीने कधीतरी. आज फक्त अंजलीच्या शब्दांना हेडफोनद्वारे कानात सामावून घेत इथेच थांबतो…  

‘उसने बात की कुछ ऐसे ढंग से.. 

सपने दे गया वो हजारों रंग के…‘ 🎶

हिंदी सिनेमासृष्टीमधली मला भावलेली ही सर्वात सुरेख कलाकृती… खूप काही लिहू शकेन त्याबद्दल; पण उगाचच बोर करत बसत नाही. कारण संजयलाल म्हणून गेलाय ना की ‘जो सब करते है यारों वो क्यूँ हम तुम करें..‘ 😄

• Rahul
• June 24, 2019.